شیرین ادب

مقدمه

عبادت به معنای اظهار ذلّت وخواری و با ارزش ترین وعالی­ترین نوع کرنش در برابر خداوند است وهدف از افرینش موجودات عبادت خداوند بوده است

اگر چه خداوند به عبادت ما نیازی ندارد اما این عبادت به نفع خودمان است عبادت که هدف افرینش انسان است تأثیراتی دارد   تأثیر عبادت غیر از اداب واحکام ان است .احکام عبادت همین واجبات است که در کتاب­های فقهی امده است وبرخی در کتاب های اخلاقی اما تأثیر عبادت ارواح و باطن­های عبادت است که با باطن انسان در ارتباط است وانسان با باطن عبادت محشور می شودودراین مقاله به تأثیر نماز که از مهم ترین عبادت هاست می پر دازیم نماز در لغت به معنای پرستش ، نیاز، سجود ، خم شدن برای اظهار بندگی و....است ورابطه­ی معنوی میان خالق ومخلوق به وجود می­اورد که تأثیرات بسزایی بر زندگی فردی واجتماعی دارد.

نماز اساسی ترین رشته­ی الفت وعالی­ترین عامل محبت بین بندگان وحضرت حق است . نماز نور دل وصفای قلب وروح جان  وسلامت روان وفروغ ذات عبادصالح خداست نماز واسطه­ی محکمی است که تمام هستی انسان را به ملکوت هستی پیوند می دهدو به مانند ان برنامه­ای را برای ربط دادن ادمی به حق وحقیقت نمی توان یافت.

نماز پناه بی پناهان، سنگر جهادگران ،گلستان روح افزای عاشقان ، چراق سحر مشتاقان ، نور وجود عارفان، ارامش دل بینایان وسیر کمال اگاهان است نماز زنده کننده­ی جان، ظهور دهنده­ی حیات جاودان ، راز ونیاز دردمندان ، روشنی راه رهروان ، دستگیره­ی نجات انسان از تمام مهالک است.

بدون نماز خود را اهل حق وحقیقت مدان ورسیدن فیض خاص الهی را به سوی خود توقع مدار . ثروتمندان بی نماز فقیر اند وتهیدستان بانماز از همه مستغنی­تر از شر همه­ی انسان­ها دوست دارند شیطان درامان بمانند نماز وسیله­ی درامان ماندن انسان ازگناهان است . پس نماز بخوانیم تا در امان  از همه­ی گزند­ها باشیم . ومن سعی دارم در این مقاله جوانان را بیش­تر با نماز و تأثیرات آن آشنا کنم .

نماز

نماز مراسم مخصوصی برای پرستش خدا ورازونیاز بااوست که دران جنبه­های ارزنده واموزنده­ی خاصی در نظر گرفته شده وبه همین جهت شکل مخصوصی به خود گرفته است .   (حسینی­بهشتی،1389: 104 )

ریشة پرستش

کیست که خداوند را با اوصاف وکمالات بی پایانش بشناسد اما سر تعظیم وخضوع فرو نیاورد ؟ قران از طریق داستان­ها وتاریخ نشانه­هایی از قدرت وعظمت او را برای ما بیان می­دارد . می­فرمایند :« خداوند به مریم بی همسر فرزند داد ورود نیل را برای موسی شکافت وفرعون را دران غرق کرد ، انبیاء را با دست خالی به ابر قدرت­های زمان خود پیروز کرد وبینی طاغوت هارا به خاک مالید! اوست که شمارا از خاک بی جان افرید. ومرگ وحیات وعزت و ذلت شما بدست اوست .»

(قرائتی،1375: 17)

سابقة تاریخی نماز

قدیمی­ترین عبادتی که در تمام ادیان گذشته حضور داشته نماز است 1-نماز حضرت ادم (ع) : از صحف حضرت ادریس نقل شده که در نخستین روز به حضرت ادم واجب کرد . 2-نماز حضرت شیث (ع) : وقتی حضرت ادم وفات یافت حضرت شیث ورا غسل داد وبروی نماز اقامت حضرت ادم وحضرت حواء در زمین خداوند نماز عصر ومغرب وعشاء را مجموعا" پنجاه رکعت خواند ، همان گونه که امروزا ما نماز می­خوانیم . 3- نماز حضرت ادریس (ع) : در روایتی امام صادق (ع) به یکی از یاران خود سفارش می­فرمایند : «وقتی به مسجد کوفه شرفیاب شدی به مسجد سهله نیز برو ودرانجا نماز بخوان  واز خدا طلب حاجت کن  زیرا مسجد سهله خانه حضرت ادریس است که دران خیاطی  می­کرد ودران نماز می­خواند . 4-نماز حضرت نوح (ع) : کشتیحضرت نوح دارای پنجره­ها و سوراخ­هایی بود که از ان نور خورشیدبه داخل منعکس می­گشت که از این طریق وقت نماز را تشخیص می­داد . (رضوانطلب،1376: 65)                                                                                             

نماز در اسلام

برحسب بعضی از روایات سه سال پیش از بعثت ، جبرئیل وضو ونماز را به پیامبر اکرم (ص) اموخته است ولی انچه مسلم است از اغاز بعثت ، خدیجه (ع) وعلی ابن ابیطالب (ع) با پیغمبر اکرم (ص) نماز می­خواندند ودرنماز ایشان ، عمل رکوع وسجود انجاممی­شده است . به تدریج بر مسامانان نمازگزار ، افزوده شد و« جعفروزیدوابوبکر » ودیگران به این جماعت می پیوستند اما پیغمبر(ص) ویاران ، نماز خود را در کوهستان­ها ادا می­کردند وچون دین حنیف، قوت گرفت ، با درخواست عمر ، مسلمانان اشکار به مقابل کعبه امدند و به نماز وطواف پرداختند . انان که به دوبار نازل شدن سوره فاتحه ، قائل شده­اند می­گویند : سوره فاتحه ، بار اول در سال اول بعثت ، نازل شده وپیغمبر اکرم (ص) ، ان را در نماز ، قرائت می­کرده­اند وبار دوم در مدینه، نازلشده­است.(راشدی، 1380 :32)

آثار تربیتی نماز­های پنج­گانه

 دراین باره پیامبراکرم(ص) فرمود:« نماز­های پنجگانه چون رود پراب جاری بردر خانه­ی شما ست که هر روز پنج­بار دران خودرا می­شویید ». به طوری که اگر در فاصله­ی میان دو نماز غفلت ویا گنا­هی از انسان سر زد ، با برگزاری نماز ، انسان به یاد خدا بیاید وگناهش پاک شود . چنان که خداوند می­فرماید: « نماز انسان را از زشتی­ها ومنکرات بازمی­دارد ».«دردو طرف روز ، واوایل شب ، نماز را بر پادار ؛ چرا که حسنات ، سیئات (واثاران­هارا ) ازبین می­برند ؛ این تذکری است برای کسانی که اهل تذکر­اند! ».(موسوی، 1391: 54)

تأثیرات نماز بر زندگی انسان

 1-هدف نماز، ذکرویاد خداوند متعال است : ذکری که مقدمه­ی فکر وفکری که مقدمه­ی عمل است.  2-نماز وسیله­ی پاک کردن گناهان است زیرا، خواه، ناخواه، انسان را متوجه توجه واصلاح اعمال ورفتار گذشته می­کند. 3- نماز سد بزرگی است، دربرابر گناهان چون روح ایمان را در انسان تقویت کرده ونهال تقوا را در دل پرورش می­دهد روی همین جهت شرح حال افراد گناهکاری را نزد پیامبر واولیای گرامی اسلام بیان می­کردند، وانان می­فرمودند : « نگران نباشید   

 نماز ان­هارا اصلاح می­کند وارام ارام ایمانشان تقویت شده وگناهان را رها می­کنند .» 4- نماز غفلت زداست، چون در ظرف پنج­بار نماز خواندن در شبانه روز به انسان اخطار می­کند، وهدف افرینش را به او گوش زد می­کند، وموقعیت اورا در جهان به یادش می­اورد، تا از خلق هستی غافل نشده وبداند که از کجا امده، برای چه امده، وبه کجه می­رود. 5-بر طرف کننده­ی کبر وعجب است، زیرا وقتی انسان روزی هفده رکعت نماز بخواند، ودر هر رکعتی دوبار پیشانی خود را بر روی خاک گذاشته واظهار تذلل کند، این کار بهترین وسیله برای از میان بردن غرور است. 6- موجب پرورش فضایل اخلاق وتکامل معنوی است. 7- ارزش وقبولی اعمال به نماز است ،نماز رمز ارتباط نمازگزار با خالق عالم هستی است، که اگر به طور صحیح انجام گیرد، قصد قربت واخلاق درنماز گزار زنده می­شود، که قبولی همه­ی اعمال به قصد قربت واخلاص بستگی دارد .

8-نماز شرایط صحت دارد که ازاین طریق دعوت به پاکسازی زندگی واصلاح ان دارد. 9- نماز علاوه بر شرایط صحت شرایط قبولی یا کمال دارد، که رعایت ان­ها عامل ترک بسیاری از گناهان واصلاح فرد وجامعه می­باشد. 10-نماز روح نظم وانظباط رادر انسان تقویت می­کند، چون باید در اوقلت معینی از روز وشب انجام بگیرد ،که تقدم و تاخر ان موجب بطلان می­شود واضح است ، مقید بودن به رعایت وقت ،انسان و جامعه را منظم می­کند که همه وقت شناس باشند و کار امروز را به فردا نیندازند . (www.emamreazallo.ir)

شرایط نماز

1-اخلاص : که به معنی قصد قربت وخالی بودن از ریا ست ،وتوضیح ان گذشت. (راشدی،1380 :89) 2-حضور قلب : حضور قلب حقیقتی ست که از تمرکز در برنامه­های نماز وتوجه عمیق انسان به حق پدید می­اید . چنان چه در نماز فکرانسان وحالات قلب مکلف، میدان جولانی جز یاد محبوب داشته باشد ، حضور روی نخواهد داد وروی جان به جانب معشوق نخواهدشد ونمازگزار نخواهد توانست از عالم ملکوت کسب نور کند . (انصاریان،1375 :110 ) 3-تفهم : واین غیراز حضور قلب است . زیراممکن است کسی حضور قلب داشته باشد ولی نداند الفاظی که بر زبان می­راند چه معنی دارد . عکس ان نیز صادق است ، ممکن است کسی معانی الفاظ نماز را بداند ؛ چنان که عرب­ها می­دانند اما چه بسا عرب­هایی که در نماز خود همانند بسیاری از مسلمان­های غیرعرب حضور قلب ندارند . پس این­که قران می­گویید :«...تابفهمیدکه چه می­گویید».نه «...تابدانید که چه می­گویید». (راشدی،1380 :91)

4-تعظیم : ممکن است انسان با مستمعی سخن بگویید و فکرش متوجه او باشد ومفاهیم کلمات را نیز بداند ، ولی برای او اهمیتی قائل نباشد . مراد از تعظیم این است که علاوه بر حضورقلب وتوجه به معانی لطیف ، باید نسبت به جناب او حالت تعظیم داسته باشد . (انصاریان،1375: 111)

5- هیبت : وان افزون بر تعظیم است ، وعبارت از ترسی است که بر اثر اندیشه در عظمت پروردگار پدید اید . ان را که ترس وبیم ندارد ، ترسناک وبیمناک نمی­نامند . هر ترسی را نیز هیبت ومهابت نمی­گویند . هیبت، ترسی است که بر اثر بزرگداشت خدا ، دست می­دهد . (راشدی،1380 :92)

6-امید : چه بسا که انسان از صاحب مقامی بترسد ، اما به عنایت و لطف امید داشته­باشد . نمازگزار، علاوه بر تعظیم نسبت به حق وخوف از مقام صاحب هستی، باید به مولا امید داسته واز او متوقع لطف و کرم و رحمت باشد . (انصاریان،1375  :111)7-حیا : سبب حیا، اگاهی بنده از تقصیر ویاداوری از گناهان خویشتن است . واین چیزی است علاوه بر تعظیم وخوف و رجا ، شرم وحیا ممکن است بدون تذکرتقصیر وارتکاب گناه پیش اید، بنده­­ای که به هنگام نماز از خدای خود شرم دارد ، حالت شرمساریش در فواصل نمازهای روزانه نیز محفوظ است ونمازگزاری که خدارا در همه حال حاضر وناظر می­داند ، پیوسته از او شرم دارد واز گناه باز می­ماند . (راشدی،1380 :93)

آداب نماز

رعایت نکاتی که به اداب نماز مربوط می­شود (مسواک-نظافت-توجه به خدا...)در کمال این عبادت موثر است . امام باقر(ع)می -

فرمایند:« درنمازتوجه به خدا داشته­باش زیرا ازنماز ان مقدار قبول می­شود که با توجه به خداوند باشد.»سپس حضرت می -

فرمایند:« در هنگام نماز با دست و سر و صورت خود بازی مکن، زیرا همه­ی این­کارها سبب نقص نماز می­شود ودر حالت کسالت وخواب وسنگینی مشغول نماز مشو زیرا چنین نمازی ازان منافقان است در حدیثی از پیامبر نقل شده :«دو رکعت نماز انسان با تقوا برتر از هزار رکعت نماز فرد لا ابالی است .»امام صادق (ع)می­فرمایند:« هنگام نماز از دنیا وانچه دران است مایوس شو وتمام توجهت را به خدا قرار ده ویاد روزی باش که در برابر دادگاه عدل الاهی قرار می­گیری .»ونیز فرمود:« گاهی پنجاه سال بر انسان می­گذرد ولی خداوند حتی یک نماز اورا نپذیرفته­­است .» ودر حدیث می­خوانیم: بعضی چنان در برابر خدا سبک سخن می­گویند ونماز می­خوانند که اگر با همسایشان چنین حرف بزنند جواب ان­هارا نمی­دهد . از پیامبر خدا نقل شده است :« دورکعت نماز کسی که مسواک بکند از هفتاد رکعت بدون مسواک بهتر است .«

اهمیت نماز

علت طرح «نماز»ازمیان عبادت­ها ، شاید به دلیل ان باشد که نماز ، مانندسدی است در میان انسان­ها وگناهان، هنگامی که این سد شکسته­شد ، غوطه­ور شدن در شهوات ، نتیجه­ی قطعی ان است . (گروه تخصصی تفسیر قران،1391 :29)

اهتمام به نماز

علیرغم اهمیت فراوانی که فریضه­ مهم نماز در میان عبادات واحکام شرعی دارد اهتمام مسلمین به ان وابعاد گوناگونش اندک است . ابلیس وتمامی شیطان صفتان در طول تاریخ بر ان بوده­اند که صورت ومحتوای این عبادت بزرگ رااز جوامع اسلامی محو نمایند ودر این ارتباط به هر اقدامی دست الوده­اند . چرا که سلطه خود را در گرو از میان برداشتن این عزیمت می­دانند . پیامبر اکرم (ص) فرمود:« همواره شیطان از فرزندان ادم در ترس ووحشت است تا ان زمان که او در انجام نماز­های پنج­گانه دقت داشته­باشد، پس انگاه که ان را تضییع کند ، شیطان جرأت می­یابد و اورا به الودگی وگناهان بزرگ می­افکند .» ودر روایتی دیگر حضرت علی(ع) نماز را به سنگری در برابر وسوسه­های شیطان تشبیه می­فرماید . بنابراین از ان جهت که نماز مزاحم نفوذ و سلطه شیاطین است، انان نیز به جد با اقامه و برپایی ان در ستیزند . درک این حساسیت باید درجه اهتمام به این فریضه را افزایش دهد که در جوامع اسلامی ودر بین ملت­های مسلمان متأسفانه شاهد ان نیستیم . (رضوانطلب،1376 :79)

نماز در کلام حضرت علی (ع)

«خداوند ذکر ویادش را صیغل روح­ها قرار داد تا گوش­های سنگین با یاد خدا شنوا وچشم­های بسته با یاد او بینا شوند.»  (قرائتی،1375 :28)

سفارش امام زمان (عج)

زهری نقل می­کند: «مدت­های مدید در طلب حضرت مهدی (عج) بودم و در این راه امول فراوانی خرج کردم ، اما به هدف نرسیدم تا این که خدمت محمدبن عثمان –دومین نایب خاص امام در غیبت صغری- رسیدم و مدتی در خدمت او بودم . روزی از او به التماس خواستم که مرا به خدمت امام زمان (ع) ببرد . وی پاسخ منفی داد ، ولی در مقابل تضرع بسیار من ، سرانجام لطف کرد و گفت :«فردا ، اول وقت بیا .»فردای ان روز ، اول وقت به خدمت محمدبن­عثمان رفتم . دیدم جوانی خوش سیما و خوشبو همراه اوست و به من اشاره کرد که این است ان کس که در طلبش هستی . به خدمت حضرت رفتم و انچه سؤال داشتم ، مطرح کردم . ایشان جواب مرا فرمود تا به خانه­ای رسیدیم و داخل خانه شد و دیگر حضرتش را ندیدم . در این ملاقات ، ایشان دو بار به من فرمود :«از رحمت خدا به دو راست کسی که نماز صبح را چندان به تأخیر بیندازد تا ستاره­ها دیده نشوند ، و نماز مغرب را به قدری به تأخیر بیندازد تا ستاره-ها نمایان شوند .»(جلالی عزیزیان،1373 :53)

آثار و برکات نماز جماعت

  1-عرضه اسلام به جامعه : دعوت به یک اعتقاد و یک روش گونه­های مختلف دارد . امروزه با راه ­یافتن تکنیک­ها و شیوه­های جدید در تبلیغات ، اثر ارائه نمونه در معرض دید عموم یا نصب ماکت اسلام و اعتقاد مجسم دینی است وعرضه اشکار ان وبه فرمایش امام رضا (ع) حجت را برای بسیاری ازافراد تمام می­کند که نتوانند از اسلام و اعتقاد دینی اظهار بی­اعتقادی کنند زیرا به انان گفته می­شود شما مراسم بزرگ وعمومی دینی را در جامعه ملاحظه می­کردید . چرا از پرستش پیرامون چگونگی ان دریغ کردید؟! (رضوانطلب،1376: 159)

2-تقویت روحیۀ اخوت وبرادری : چرا که همه ، ازهرجا ، در یک مجمع ومصلا گرد می­ایند وبا رنگ­ها ونژاد­های مختلف کنارهم می­نشینند . انچه در نماز جماعت بود ، به مراتب بیش­تر وقوی­تر در نمازجمعه ، این تجمع هفتگی مسلمانان وجود دارد . (قرائتی،1377: 232)

3-توفیق اجباری : در میان مؤمنان وکسانی که به زبان ، اسلام را پذیرفته­اند . افرادی وجود دارند که چندان در عمل ، اعتقادی به لوازم ایمان خود ندارند ، برپایی نمازجماعت و عمومیت فرهنگ شرکت دران ، این گروه را وا می­داردکه نماز خود را همراه با جمع بجا اورند . (رضوانطلب،1376: 159)

4-تشکیل نیروه­های اسلام : این عبادت ، به نوعی مسلمانان را بر محور عبادت ونماز تشکل و یکپارچگی می­بخشد ومایۀ ارعاب دشمنان اسلام و خنثی شدن توطئه­های تفرقه افکنانه و شایعه­های انان است . (قرائتی،1377: 232)

5-رعب و وحشت دشمنان : امروزه مانور نیرو و امکانات از جمله تاکتیک­ها و برنامه­های بودجه­بری است که قدرت­ها ، برلی نمایش موجودیت خود در برابر دیگران در موقعیت­های مختلف ان را به انجام می­رسانند . نماز جماعت مسلمانان یک مانور نیرویی سالم وارامی است که بدون صرف بودجه هر روزه انجام می­گیرد و در هر کوچه ومیدان ومحله­ای ، صفوف متحد نمازگزاران مانوری است که دشمنان را از فکر صدمه زدن وطرح نقش علیه مسلمانان منصرف می­سازد . اری نماز جماعت اغلام موجودیت وحضور در برابر کفار است . لذا وقتی خداوند تبارک وتعالی به پیامبر اکرم (ص) فرمان دادائین خود را اشکار نماید ، برپایی نمازجماعت که دران پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین(ع) وجعفربن ابیطالب شرکت داشتند جزء نخستین اقدامات ان بزرکوار بود . (رضوانطلب،1376: 161)

6-رشدفکری-سیاسی­مسلمانان : به مقتضای مطالب اگاهی بخشی که در خطبه­های جمعه بیان می­شود ، مردم از مسائل سیاسی کشورخود وجهان باخبر می­شوند وبا اشنایی به وظایف اجتماعی خویش ، در صحنه اجتماع حضور بیش­تر می­یابند (قرائتی،1377: 232)

در روایتی پیامبراکرم (ص) چنین می­فرمایند :«هرکس به اندازه­ یک وجب راه خود را از مسیر عمومی مسلمانان جدا کند واز انان فاصله بگیرد ، رشتۀ­اسلام را از گردن خود باز کرده­است .»در سخن دیگر حضرتش چنین افرادی را در مقایسه با توده­انسان­ها به گوسفندی تشبیه می­کند که از سایه گوسفندان گله جداافتد که قطعا نصیب گرگ می­شود ، این انسان تکرو در دام شیطان قرار می­گیرد و شیطان اورا می­رباید . لذا اسلام به انسان توصیه دارد که برای سفروحضر خود در هر حرکت وسکون ، از تنهایی وتکروی بپرهیزد . در همین راستا وبا در نظر گرفتن اهداف و اثار دیگر ، اورا به نماز جماعت تشویق می­نماید وان را از هر عبادتی فراتر می­داند ، در روایتی چنین امده­است :«یک شب امیرالمؤمنین (ع) تا صبح مشغول عبادت بود ووقت اذان صبح فوراً نماز خود را به صورت فراذی خواند و به منزل برگشت و استراحت کرد . چون پیامبر اکرم (ص) حضرت را در صف نمازگزاران مشاهده نفرمود به منزل ان حضرت امد واز حضرت زهرا(س) حال علی(ع) را جویا شد . زهرا(س) جریان را به پدر عرضه داشت ؛ حضرت فرمود : انچه از دست او رفته­­است به­خاطر عدم حضور در نماز جماعت صبح بیش از ان چیزی است که بدست اورده­است از شب زنده­داری وعبادت تمامی شب ، در این هنگام علی(ع) از گفتگوی پیامبروفاطمه(س) بیدار شد . پیامبراکرم(ص) به حضرتش فرمود: « کسی که نماز صبح را به جماعت خواند بهتر است از ان که تمام شب را به عبادت برخیزد .»(رضوانطلب،1376 :158-157)

اهمیت و فضیلت نماز جماعت

اولین و بهترین نشان فضیلت نمازجماعت این است که خدای،تعالی، در سه موضوع از قران صریحاً به ان امر فرموده­است : 1- درسوره بقره فرمود:«...به انچه فروفرستادیم ، ایمان اورید...وبارکوع­کنندگان رکوع کنید . »این ایات کریمه، یهودرابه قبول قران واجرای برنامه­های ان می­خواند واشاره می­کند به این که از مهم­ترین برنامه­های اسلام ،خواندن نماز به صورت گروهی و دسته - جمعی است ونمازجماعت ، جزءمتن اسلام است نه امری­زاید وحاشیه­ای . (راشدی،1380: 262) گفته­­اند : استفاده­ازکلمات «رکوع »و«راکعین»به­جای«صلوة» و «مصلین» بدان سبب است که رکوع، در نماز یهود نبوده است واز ویژگی­های نماز مسلمانان است ومفهم این معنی است که یهود در صورت قبول قران باید به ایین مسلمانی در کنار دیگر نمازگزاران مسلمانان به جماعت نماز بگزارند . همچنین استفاده از کلمة «رکوع» مارا به این حقیقت رهبری می­کند که ملاک رسیدن به جماعت ، «رکوع» است واگر کسی نتواند خود را در رکوع به امام رساند ، ان رکعت از نماز جماعت را از دست می­دهد واز فضیلت ان محروم می­ماند . موضع دوم در سورة سوم است که خطاب به مریم (ع) ، می­گوید : «با رکوع کنندگان رکوع بجای اور» علمای شیعه فرمانی را که در این دو ایه است ، نسبت به نماز­های جمعه وعیدین (با وجود شرایط) ، امر وجوبی دانسته­اند و در سایر موارد،حمل بر استحباب مؤکد کرده­اند ؛ ضمناً ایة سورة ال­عمران که خطاب به حضرت مریم است ، دلالت بر استحباب شرکت زنان در نماز جماعت دارد . موضع سوم در سورة اعراف است . می­فرماید : «بگو هر ایینه پروردگارم به رعایت انصاف و عدل فرمان داد .» وفرمود : « رویهایتان را نزد هر مسجدی راست دارید .» شیخ طبرسی در مجمع­البیان می­گوید : «معنای ان این است که به هنگام هر نماز ، اهنگ رفتن به مسجد کنید . واین در نزد بیش­تر علما ، امر استحبابی به شرکت در نماز جماعت است و در نزد کمتر انان امر وجوبی است . » (همان-263)

یکی از متفکران و دانشمندان معاصر اصل سنت در کتب فقهی خود که در اکثر دانشگاه­های عربی به عنوان متن درسی انتخاب شده است می­گوید :« مسلمانان بر این مطلب اتفاق نظر دارند که نماز به هر مسلمان بالغ و عاقل ... واجب است ونیز تمامی مسلمانان بر این باورند که هر کس نماز را منکر شود کافر و مرتد است ... و اما ان کس که نماز را از روی سستی و استخفاف  به ان ترک کند فاسق و گناهکار است مگر ان که تازه مسلمان باشد و انقدر با مسلمانان همزیستی نداشته­باشد که فرهنگ نماز را فراگیرد ...» ابوحنیفه می­گوید : « تارک نماز از روی سستی فاسق است و باید زندانی و تنبیه شدید شود بطوریکه خون از بدن او جاری شود تا ان که نماز بخواند و توبه کند یا در زندان بمیرد و همین حکم در مورد کسی که روزة ماه رمضان را ترک کند جاری می­شود . اما حکم به قتل این افراد منوط به انکار وجوب این فرائض و بی اعتنائی به ان­هاست همانند روزه­خواری علنی و بدون عذر... »سایر فقهاء اهل سنت بر این اعتقادند که ترک کنندة نماز بدون عذر اگر چه فقط یکبار نماز را ترک کند سه روز زندانی می­شود تا توبه کند والا کشته می­شود .(رضوانطلب،1376: 188)

ترک نماز

ترک نماز قطع رابطه کردن با افریدگار هستی است واین در دنیا واخرت عواقب تلخی دارد در قیامت اهل بهشت از دوزخیان می­پرسند : چه چیز شما را روانه زندان کرد ؟ یکی از پاسخ­هایشان این است که ما پایبند نماز نبودیم . درجایی دیگر به نمازگزاران که نسبت به نمازشان سهل­انگار و بی­اعتنایند و گاهی می­خوانند و گاهی نمی­خوانند ، می­گوید :« وای بر انان» رسول خدا فرموده است :«هر که از روی عمد و باتوجه نماز را رها کند ، از اسلام خارج شده و کافر است.» ونیز فرموده است :« مرز میان اسلام وکفر، چیزی بیش از رها کردن نماز نیست .» (قرائتی،1377 :84-83)

 مهم­ترین عامل سقوط نماز

ریشه اصلی سقوط را باید در «واَتَّبعَوا شَهَوَاتٍ» جست­وجو کرد . انسان یا تابع عقل و هدایت­های وحی است و یا پیرو نفس و خواسته­های ان «شهوات» نامیده می­شود . بدیهی است پیروی نکردن از عقل و وحی ، نتیجه­ای جز سقوط و تباهی در دنیا و اخرت نخواهد داشت . (گروه تخصصی تفسیر قران،1391: 30)

سبک شمردن نماز

ارزش­گذاری به نماز ، نشانة ایمان به خداست و بی­اعتنایی ، دلیل ضعف عشق و علاقه به معنویّات است . حضرت علی(ع) می­فرمایند :«سارق­ترین و دزدترین افراد ، انانند که از نمازشان بکاهند یا بدزدند .»درجایی دیگر می­فرمایند :«کسانی که نماز را سبک می­شمارند مانند زنانی هستند که سقط جنین می­کنند نه می­توان انان را حامله نامید و نه می­توان انان را بچه­دار گفت .»ونیز می­فرمایند :«کسی که نماز را سبک شمارد و ضایع کند . نسبت به غیر نماز ، تضییع بیشتری خواهد داشت .»پیامبر(ص)فرمودند :«ان که نماز خود را تباه سازد ، در قیامت در کنار قارون و هامون خواهد بود وای بر کسی که از نماز خود مواظبت نکند .»و نیز کسی که نماز را سبک شمرد ، خداوند برکت و بهره و خیر را از عمر و مال او برمی­دارد ، پاداش کارهای او از بین می­رود ، دعاهایش مستجاب نمی­شود ، هنگام مرگ ، با احساس گرسنگی و تشنگی و ذلّت مخصوصی از دنیا می­رود ، در برزخ ، شکنجه و ظلمت و فشار می­چشد ، در قیامت حساب سختی از او کشیده می­شود . و فرمود :«هر که نماز را سبک شمرد ، از امّت من نیست .»(قرائتی،1377: 85-84)

رسول خدا فرمود :«ان که نماز ندارد از اسلام بهره ندارد .» و نیز فرمود :«برای هر چیزی افتی است که ان را نابود می­کند و افت دین ترک نماز است .» ابوصبیر می­گوید :«برای تسلیت گفتن به سبب شهادت حضرت صادق(ع)به خانه ان جناب رفتم . امّ -  

حمیده چون مرا دید به سختی گریست ، من هم گریه کردم . سپس گفت : اگر امام را هنگام مرگ می­دیدی تعجّب می­کردی ، دیده گشود و گفت : تمام خویشان مراجع کنید . همه را حاضر کردیم ، فرمود : ان که نماز را سبک بشمارد به شفاعت ما نمی­رسد .» (انصاریان،1375 :91)

آفات عبادت

1- ریا : کسی که نه برای خدا ، بلکه برای جلب نظر مردم یا رسیدن به موقعیّت و شهرت ، عبادت می­کند ، او گرفتار دام شیطان است و عباداتش به هدر می­رود ، این اخلال در عبادت ، توسط شیطان حتّی گاهی پیش از عمل هم ، در نیّت پدید می­اید و از «قصد قربت » باز می­دارد . (قرائتی،1377: 28)

2- شراب : حضرت باقر(ع) فرمود : شرابخوار با روی سیاه ، دهان کج ، زبان بیرون امده ، و ناله و فریاد از شدت تشنگی وارد قیامت می­گردد و به او از چاهی که در ان چرک بدن زنان زناکار ریخته شده می­اشامانند . حضرت صادق (ع) فرمود :«ای یونس­بن­طبیان ! از طرف من به مردم به مردم بگو : هرکس یک جرعه شراب بنوشد ، خداوند و ملائکه و انبیاء و مؤمنان او را لعنت می­کنند . مستی شراب روح ایمان را از کالبد می­برد و به جایش روح پست و کثیف و لعنت شده قرار می­دهد . پیامبر اسلام در رابطه با شراب ده­نفر را لعنت کرده­است : غرس کنندۀدرخت ، نگهبان ان ، فشاردهندۀ­ی انگور ، ساقی خورنده ، حمل کننده ، تحویل گیرنده ، خریدار ، فروشنده ، دریافت کنندۀ پول . (انصاریان،1375: 97)

3- عجب : شیطان انسان را در حین عبادت ، به خود­پسندی  ومهم دانستن عبادت­ها می­کشد ، و اگر کار ، با نام و برای خدا هم شروع شده باشد ، در نیمه راه ، شیطان ان را تباه می­سازد و انسان را به غرور دچار می­سازد . (قرائتی،1377 :28)

4- قمار : قران مجید قمار را از گناهان کبیره می­داند . قمار عملی است که برای برنده و بازنده تولید دشمنی می­کند . قمارباز اگر ببازد ، به خاطر از دست دادن مالی که به زحمت فراهم کرده دشمنی برنده را به دل می­گیرد ، و اگر ببرد ، بازندۀ مقابلش دشمنش می­شود . کمتر مجلس برای قمار تشکیل می­شود که در ان نزاع و کینه برنخیزد ، و چه بسا بازندۀ مال به خاطر فراوانی حسرت و اندوه دست به خودکشی بزند ، یا برای جبران از بین رفتن مالش به گناهان دیگر از قبیل دزدی یا ادمکشی دچار شود جمیع­الات و ادوات قمار ، ساختن و فروختن و نگهداری ان­ها حرام است . و نشستن در مجلس قمار هم در ایین الهی ممنوع اعلام شده­ است . (انصاریان،1375: 99)

5- گناه : بی­شک ، گناهان ، اثار خوب عبادات را از بین می­برند . کشاورزی که پس از ماه­ها تلاش و زحمت در راه به ثمر رساندن مزرعه و باغ ، در اثر یک غفلت ، گرفتار اتش­سوزی و حریق خرمن می­شود ، رنج­هایش هدر رفته است . گناهان ، اتشی در خرمن عبادات و اعمال ما هستند که ان­ها را بر باد می­دهند . (قرائتی،1377: 29-28)

مبطلات نماز

انگاه که نمازگزار ، تکبیرةالاحرام می­گوید و نماز را شروع می­کند ، تا پایان ان ، بعضی از کارها بر او حرام می­شود که اگر در نماز ، یکی از ان ها را انجام دهد نمازش باطل است . مبطلات نماز عبارت است از :

1- از بین رفتن یکی از شرط­های نماز . اگر در بین نماز یکی از شرایط صحیح بودن ان از بین برود (مثلاً در بین نماز بفهمد مکانش غصبی است ) نماز باطل است .

2- پیش امدن چیزی که وضو یا غسل را باطل می­کند . اگر در بین نماز وضویش باطل شود ، یا یکی از موجبات غسل پیش اید ، نماز باطل است . اگر در بین نماز خوابش ببرد ، نمازش باطل می­شود .

3- خوردن و اشامیدن .

4- سخن گفتن . اگر نماز گزار عمدا کلمه­ای بگوید و بخواهد با ان معنایی را برساند ، نمازش باطل است  ، اگر چه ان کلمه معنایی نداشته باشد و یک حرف هم باشد . سرفه کردن و ارق زدن و اه کشیدن نماز را باطل نمی­کند ؛ ولی گفتن «اخ» و «اه» و مانند این­ها که دو حرف است ، اگر عمدی باشد نماز را باطل می­کند . در نماز نباید به کسی سلام کرد ، ولی اگر کسی جواب او را بدهد و باید سلام را مقدم بدارد ؛ مثلاً بگوید :«اَلسَّلامُ عَلَیک» یا «اَلسَّلامُ عَلَیکُم» و نباید بگوید «عَلَیکُمُ السَّلام». اگر کلمه­ای را به قصد ذکر بگوید :«اللّهُ أکبَرُ» و در موقع گفتن ان ، صدا را بلند کند که چیزی را به دیگری بفهماند ، اشکال ندارد ؛ ولی اگر به قصد این که چیزی به کسی بفهماند بگوید ؛ اگر چه قصد ذکر هم داشته باشد ، نماز باطل است ؛ چون قصد غیر ذکر اصل است و قصد ذکر فرع بر ان . 

5- خندیدن . اگر نمازگزار عمداً با صدا بخندد ، نمازش باطل است . لبخند زدن نماز را باطل نمی­کند .

6- گریستن . اگر نمازگزار برای کار دنیا عمداً با صدا گریه کند ، نمازش باطل است . گریۀ بدون صدا و گریۀ از ترس خدا یا برای اخرت هرچند با صدا باشد ، نماز را باطل نمی­کند .

7- برگرداندن روی از قبله . اگرعمداً به مقداری روی خود را از قبله برگرداند ، به­طوری که نگویند رو به قبله است ، نمازش باطل است . اگر سهواً تمام صورت را به طرف راست یا چپ قبله برگرداند ، احتیاط واجب ان است که نماز را دوباره بخواند . ولی اگر به­طرف راست یا چپ قبله نرسیده است ف نماز صحیح است .

8- کم یا زیاد کردن ارکان نماز .

9- بر ­هم زدن صورت نماز . (هیئت تحریره­ی انتشارات حضور، 1384: 40-39)

بی­تفاوتی نسبت به عبادت

حضرت علی (ع) می­فرماید:«ای انسان ! چشمت روشن ، اگر با گذشت این همه سال از عمرت (و با داشتن این همه استعداد ، قابلیت ، امکانات ، عقل ، علم و وحی)، باز هم مثل حیوانی در چراگاهی گامی نهی و خوابی کنی .» اری تمدن وتکنولوژی و پیدایش و پیشرفت ابزار جدید ، زندگی را راحت­تر کرده و رفاه و اسایش را به ارمغان اورده است ، ولی مگر کمال انسان در کسب همین رفاه مادی است ؟اگر چنین باشد ، حیوانات که در خوراک و پوشاک و مسکن و ارضای شهوت از انسان جلوترند ! در خوراک بهتر و بیشتر و راحت­تر می­خورند و نیازی به پختن و اماده کردن ندارند ! در پوشاک ، دوختن و شستن و اطو کردن ندارند ! در شهوت ، بدون گرفتاری خود را ارضاء می­کنند . در تأمین مسکن ، چه بسا پرندگان و حشراتی که تکنیک انها در ساخت لانه و اشیانه ، انسان را به تعجّب وا می­دارد . (قرائتی،محسن:1375)

تأخیر در نماز

 امام رضا (ع) به عنوان استقبال از بعضی از دوستارانش از شهر خارج شد ، درحالی که یاران و اصحاب ایشان نیز در معیت ان حضرت بودند . وقت نماز فرا رسید . قصری در ان حوالی بود . امام به یاران خود به سوی ان رفتند و در کنار سنگ بزرگی ایستادند . سپس امام به ابراهیم قزّاز فرمودند :«اذان بگو.» عرض کرد:« منتظر رسیدن و ملحق شدن بعضی از یاران هستیم که بیایند .» حضرت فرمود :«خدا تو را بیامرزد ! نماز را از اول وقت بدون عذر به تأخیر نیندازد . بر تو باد خواندن نماز در اول وقت .»(جلالی عزیزیان،1373: 49)

نتیجه­گیری

در پایان تاّکید می­کنم نماز با همه­ی عظمتی که دارد فرع بر معرفت است ، و نماز بدو نور معرفت خدا و عشق او ارزش و اثر چندانی نخواهد داشت . بلکه گذاشتن نام نماز برروی ان نوعی مجاز است و بر چنین نمازگزاری باید قبل از مرگ نماز میت خواند . یکی از اهداف افرینش در قران کریم عبادت خداوند متعال عنوان شده و انسان بر اساس فطرت و سرشت خویش نیاز به معبود دارد . واز انجا که نماز حلقة ارتباط خلق با خالق خویش است ، قران کریم از زوایای متعددی به اهمیت و ضرورت اقامه­ی این فریضه­ی مهم پرداخته است . نماز و عبادت رابطه­ی انسان با سرچشمه­ی کمالات ، انس با محجوب واقعی و پناهندگی به قدرت بی­نهایت است . اقامه­ی نماز که یاد خداست ما را به ارامش معنوی می­رساند و به فرموده خداوند نماز انسان را از فحشاء و منکرات باز می­دارد و در نتیجه ارامش و امنیت اجتماعی را برای همگان فراهم می­سازد و انسان علاوه بر سعادت دنیوی به سعاذت اخروی نائل می­شود . پیامبر خدا در فضیلت نماز فرمودند :«هرچیزی را زینتی است و زینت اسلام نماز­های پنج­گانه است . و ههر چیز پایه­ای دارد و پایه­ی مؤمن نماز است ، و برای هرچیز چراغی است و چراغ دل مؤمن نماز­های پنج­گانه است .»

خداوند چیزی برتر از نماز و توحید را واجب نم­کند و اگر چیزی برتر بود ان را بر فرشتگان واجب می­کرد ، که برخی در رکوع و برخی دیگر در سجودند . دینی که رکوع وسجود در ان نباشد هیچ خیری ندارد ؛ هیچ فریضه­ای به اندازه­ی نماز در قران و احادیث و روایات مورد تأکید قرار نگرفته و این حاکی از اهمیت بالای نماز است .

پس ای بزرگوار دامن همت به کمر زن و دست طلب بگشای و با هر تعب و زحمتی است ، حالات خود را اصلاح کن و شرایط و رؤحیه نماز اهل معرفت را تحصیل کن و از این معجون الهی که با کشف نام محمدی برای درمان تمام درد­ها و نقص­های نفوس فراهم امده است ، استفاده کن و خود را تا مجال است از این منزلگاه ظلمت و حسرت و ندامت و چاه عمیق بعد از ساحت مقدس ربوبیت جل­وعلا کوچ­ده و مستخلص ان و به معراج وصال و قرب کمال خود را برسان که اگر این وسیله از دست رفت وسائل دیگر منقطع است .

کتاب­ نامه

1- انصاریان،حسین،(1375)،سیمای نماز،انتشارات پیام ازادی .

2- اینترنت

3- جلالی عزیزیان،حسن؛(1345)،قصه­های نماز،انتشارات پیام ازادی .

4- حسینی بهشتی،محمد،(1378)،سرود یکتا پرستی،بنیاد نشر و اندیشه­های شهید ایت الله بهشتی .

5- راشدی،حسن،(1380)،نماز شناسی،ستاد اقامه نماز،جلد اوّل .

, .....